فروردين 87 فرصتي مناسب بود تا به شهرهايي که تا به حال نرفته‌ام، مسافرتي داشته باشم. شهرستان گنبد کاووس در 75 کيلومتري مرز ايران و ترکمنستان از شهرهاي زيبايي بود که پوشش و لباس مردم ترکمن آن، پس از زيبايي شهر بيشترين جذابيت را داشت. البته هدف ما از سفر به اين شهر، ديدن از مرز اينچه برون، نقطه صفر مرزي ايران و ترکمنستان بود. برج قابوس که قبلاً عکس آن را در کتاب‌هاي تاريخ و جغرافي دوره راهنمايي ديده بودم، بسيار با شکوه و عظيم بود. اين برج 55 متري، که بيش از 1000 سال از تاريخ ساخت آن مي‌گذرد، هنوز هم پا برجاست و از هر نقطه شهر قابل مشاهده است. مطالبي که در زير آمده است برگرفته از راهنماي برج قابوس، تهيه شده توسط سازمان ميراث فرهنگي استان گلستان است. در ادامه نيز مي‌توانيد تعدادي عکس مربوط به اين برج را در ادامه مطلب ببينيد.

    برج قابوس بلندترين برج آجري جهان و يکي از بي‌نظيرترين يادمان‌هاي معماري ايران در دوره اسلامي و يادگاري از دوران شکوه و عظمت خاندان آل زيار است. اين برج در پارکي به همين نام (پارک قابوس) در شمال شهرستان گنبد کاووس، مرکز استان گلستان واقع شده است. استان گلستان نيز خود در شمال شرقي ايران، در کنار درياري خزر واقع است.

    اين اثر در سال 397 ه.ق. (375 يزدگردي) به امر شمس‌المعالي قابوس بن وشمگير در زمان حيات وي بنا گرديده است. نام شهر گنبد کاووس نبز برگرفته از نام يادمان اين حاکم بزرگ است. قابوس بن وشمگير مشهورترين امير آل زيار است که به گفته ياقوت حموي، هم جنگجويي بي‌همتا بود و هم اديبي فاضل.

    از اهداف مهم احداث بنا مي‌توان به يادگار گذاشتن بناي يابود و نمايش هنر اسلامي و يادگاري از دوران عظمت امراي آل زيار، آرامگاه و راهنماي مسافران و کاروان‌هاي تجاري بود که از اين منطقه عبور مي‌کردند.

    اين اثر به صورت برج بلندي با نقشه ستاره‌اي شکل ده‌پر (10 ترک) و گنبد مخروطي است که در ضلع شرقي مخروط آن روزنه‌اي به ارتفاع 1.9(يک‌ونه‌دهم) متر وجود دارد.

     اين بنا با ارتفاع 55 متر بر روي تپه‌اي به ارتفاع 15 متر قرار گرفته است که ارتفاع بدنه 37 متر و ارتفاع گنبد مخروطي آن 18 متر مي‌باشد و در مجموع ارتفاع آن از سطح زمين 70 متر است. ورودي آن در ضلع جنوبي به عرض 1.5 (يک‌‌ونيم) متر و ارتفاع 5.55 (پنج‌وپنجاه‌وپنج‌صدم) متر در درون طاق هلالي قرار دارد که دو رشته مقرنس‌کاري زيبا و کم‌نظير از اولين نمونه‌هاي اين هنر در معماري اسلامي ايران مشاهده مي‌شود. بر روي بدنه آجري به فاصله 8 متر از سطح تپه و حدود 2 متر پايين‌تر از قاعده مخروطي 2 رديف کتيبه آجري به خط کوفي ساده در ميان قاب‌هاي آجري که از نظر متن يکسان هستند نصب شده است.

متن کتيبه چنين است:

بسم‌الله الرحمن الرحيم – هذا القصر العالي – الامير شمس‌المعالي – الامير بن الامير قابوس بن وشمگير – امر به بنائه في حياته – سنه سبع و تسعين – و ثلثنائه قمريه و سنه خمس و سبعين – و ثلثمائه شمسيه.

ترجمه فارسي متن کتيبه:

به نام خداوند بخشنده مهربان – اين است کاخ عالي – از براي امير شمس‌المعالي – امير پسر امير قابوس پسر وشمگير – فرمان داد به ساختن آن در زمان حيات خود – به سال 397 هجري قمري – سال 375 شمسي.

مصالح به کار رفته:

آجرهاي بازودار يا ريشه‌دار در قسمت مخروط، آجرهاي معمولي به اندازه 6×25×25 سانتيمتر با ملاط ساروج.

   برج قابوس در سال‌هاي 1318 تا 1320 و 1349 تا 1352 و سال 1385 مرمت گرديده است. اين اثر در حال حاضر در شرف ثبت در فهرست آثار جهاني مي‌باشد.